Hook
Cuối tuần trước, khi đang lướt GitHub, tôi tình cờ thấy một dòng commit kỳ lạ trên repo của một dự án blockchain AI mà tôi follow. Đó là một bản vá để hỗ trợ chip Huawei Ascend 910B cho training mô hình on-chain. "Hmm, ai lại chạy training trên blockchain bằng chip Trung Quốc?" – tôi tự hỏi. Nhưng ngay sau đó, một bài báo từ Crypto Briefing về việc Mỹ siết chặt chính sách AI với Trung Quốc, kèm lời kêu gọi của Anthropic về việc duy trì khoảng cách công nghệ, đã trả lời câu hỏi của tôi. Làn sóng mới đang đến, và nó không chỉ ảnh hưởng đến các công ty AI, mà còn tác động sâu sắc đến cấu trúc hạ tầng của ngành blockchain, đặc biệt là các mạng lưới tính toán phi tập trung (DePIN) – nơi tôi dành phần lớn thời gian nghiên cứu.
Context
Trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang, Mỹ đang đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip AI tiên tiến (NVIDIA H100, A100) sang Trung Quốc. Động thái này không chỉ nhằm kìm hãm năng lực AI quân sự của đối thủ, mà còn tạo ra một "bức màn sắt công nghệ" giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Các công ty Trung Quốc buộc phải chuyển sang sử dụng chip nội địa như Huawei Ascend, nhưng hiệu suất còn thua kém 30-50% so với NVIDIA. Đối với ngành blockchain, vốn phụ thuộc nhiều vào sức mạnh tính toán (PoW, GPU mining, zero-knowledge proof generation, AI inference on-chain), sự thay đổi này mở ra cả thách thức và cơ hội lớn. Những dự án DePIN như Akash Network, Render Network hay io.net, vốn cho thuê GPU từ khắp nơi trên thế giới, sẽ chịu ảnh hưởng thế nào khi một phần lớn nguồn cung GPU từ Trung Quốc (các mining farm, trung tâm dữ liệu) không thể tiếp cận chip thế hệ mới? Và liệu các mạng lưới phi tập trung có thể trở thành giải pháp thay thế cho các nền tảng đám mây tập trung (AWS, Google Cloud) vốn đang bị hạn chế?
Core Insight: Sự phân mảnh của thị trường GPU và cơ hội cho DePIN
Theo dữ liệu từ các báo cáo phân tích, khoảng 40% nhu cầu GPU cho AI training tại Trung Quốc trước đây đến từ các doanh nghiệp tư nhân và startup – những đối tượng khó tiếp cận chip nội địa do chi phí cao và hiệu suất thấp. Khi nguồn cung NVIDIA bị cắt, các công ty này phải tìm đến các giải pháp thay thế. Một trong những lựa chọn ít ai ngờ tới là các mạng lưới GPU phi tập trung. Vì sao? Bởi vì các mạng này cho phép thuê chip từ các máy đào lẻ, nhiều trong số đó vẫn sử dụng các dòng card cũ (RTX 3090, RTX 4090) không nằm trong danh sách cấm. Hơn nữa, chi phí thuê trên các nền tảng như Akash có thể rẻ hơn 50% so với đám mây tập trung, dù phải đánh đổi bằng độ trễ và độ tin cậy thấp hơn.
Tôi nhớ lại năm 2022, khi thị trường gấu, tôi đã dành 3 tháng phân tích cơ chế lấy mẫu dữ liệu của Celestia. Lúc đó, tôi nhận ra một điều: các giao thức blockchain mới thường tận dụng các nguồn lực phân tán để giảm phụ thuộc vào hạ tầng tập trung. Bây giờ, bối cảnh tương tự đang diễn ra với GPU. Các dự án DePIN như io.net đã nhanh chóng mở rộng cụm GPU tại châu Á, thu hút các chủ sở hữu card đồ họa ở Trung Quốc, Hàn Quốc, và Đông Nam Á. Khi chính sách Mỹ siết chặt, nguồn cung GPU giá rẻ từ các miner Trung Quốc (trước đây chủ yếu dùng cho Ethereum PoW) có thể bị chuyển hướng sang cho thuê AI training, tạo ra một thị trường song song. Các dự án này không những giúp giảm gánh nặng chi phí cho startup AI Trung Quốc, mà còn thúc đẩy sự phát triển của mô hình kinh tế token mới: token của các mạng DePIN sẽ được hưởng lợi từ nhu cầu tăng đột biến này.
Tuy nhiên, có một chi tiết kỹ thuật quan trọng: hầu hết các mạng DePIN hiện tại chỉ hỗ trợ NVIDIA CUDA. Chip Huawei Ascend sử dụng phần mềm CANN, không tương thích với CUDA. Điều này có nghĩa là các nhà phát triển phải viết lại code để chạy trên Ascend, hoặc sử dụng các lớp trừu tượng như OpenCL. Một vài dự án blockchain (ví dụ: Bittensor subnet chuyên về training) đã bắt đầu thử nghiệm với Ascend, nhưng hiệu suất chỉ đạt 60-70% so với H100. Đây là nút thắt kỹ thuật mà tôi cho rằng sẽ mất ít nhất 12-18 tháng để giải quyết, tạo ra cơ hội cho các nhà phát triển middleware và các giao thức cross-platform.
Contrarian Angle: Chính sách Mỹ vô tình thổi bùng ngọn lửa DePIN
Nhiều người nghĩ rằng việc Mỹ thắt chặt kiểm soát chip AI sẽ chỉ có lợi cho các gã khổng lồ công nghệ Mỹ và làm suy yếu đối thủ. Nhưng từ góc nhìn kỹ thuật, tôi thấy một hiệu ứng ngược khá thú vị: các doanh nghiệp Trung Quốc, khi không thể mua chip NVIDIA, sẽ tìm đến các giải pháp thay thế, bao gồm cả thị trường chợ đen và các mạng phi tập trung. Chính sách này vô tình đẩy nhanh quá trình áp dụng DePIN tại Trung Quốc, một thị trường vốn dĩ có nhiều rào cản pháp lý với tiền mã hóa. Các nhà máy khai thác cũ (ASIC, GPU) giờ đây có thể chuyển đổi thành các cụm cho thuê AI, và các token DePIN như $AKT, $RNDR có thể trở thành phương tiện thanh toán cho các dịch vụ tính toán xuyên biên giới, vượt qua các lệnh trừng phạt.
Thậm chí, một kịch bản còn thú vị hơn: các mạng lưới DePIN có thể trở thành "lớp ngụy trang" cho việc chuyển giao công nghệ chip. Ví dụ, một công ty Trung Quốc có thể thiết lập một node DePIN tại Singapore, kết nối với cụm GPU Mỹ thông qua VPN, và sử dụng token để thanh toán. Điều này tạo ra một lỗ hổng trong việc kiểm soát xuất khẩu, vì bản thân giao dịch token là phi tập trung và khó bị ngăn chặn. Tuy nhiên, tôi không khuyến khích điều này vì lý do tuân thủ, nhưng nó phản ánh tính tất yếu của công nghệ phi tập trung trong thế giới bị chia cắt.
Takeaway: Một cuộc chơi dài hơi cho các nhà đầu tư thông thái
Thị trường đang đi ngang, và những tín hiệu từ chính sách Mỹ-Trung cho thấy các dự án DePIN đang có một cú hích cấu trúc. Như mọi khi, tôi không tin vào những câu chuyện hype. Nhưng từ dữ liệu on-chain và sự thay đổi trong hành vi của các miner Trung Quốc (tôi đã theo dõi một số pool ở tỉnh Tứ Xuyên chuyển từ đào ETH sang cho thuê GPU AI), tôi tin rằng đây là cơ hội để các nhà đầu tư dài hạn accumulate các token DePIN có nền tảng vững chắc và khả năng thích ứng với phần cứng đa dạng. Câu hỏi đặt ra: liệu các giao thức này có thể vượt qua thách thức về hiệu suất và phần mềm để trở thành hạ tầng tính toán chính cho thế giới AI mới? Hãy nhìn vào commit mà tôi thấy tuần trước – câu trả lời đang dần hiện rõ.
