Sự thống trị của USD stablecoin và sự sụp đổ của EURe: Bức tranh toàn cảnh về thị trường thẻ thanh toán crypto
Lý Thịnh
Tháng 7 vừa qua, 7.59 tỷ USD đã được chi tiêu qua thẻ thanh toán crypto. Con số này gấp 2.5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng điều thú vị không nằm ở tổng số – mà nằm ở cấu trúc bên trong.
USDC và USDT hiện chiếm 84% thị phần. Một năm trước, con số này chỉ là 55%. Trong khi đó, EURe – đồng stablecoin euro từng thống trị với 88% thị phần vào đầu năm 2024 – giờ chỉ còn 2%. Đây không phải là một sự điều chỉnh nhẹ. Đây là một cuộc thanh lọc cấu trúc.
Tôi gọi thị trường thẻ thanh toán crypto là "kênh dẫn nước" – thanh khoản là rủi ro được đóng gói lại. Người dùng nạp USDC vào thẻ, chi tiêu tại bất kỳ điểm POS nào chấp nhận Visa, và merchant nhận được tiền pháp định mà không hề biết rằng giao dịch được khởi tạo từ một smart contract. Đây là lớp trừu tượng hóa hoàn hảo: crypto biến mất khỏi tầm nhìn, nhưng vẫn hoạt động ở hậu trường.
Về mặt kỹ thuật, Optimism dẫn đầu với 29% khối lượng thanh toán, tiếp theo là Solana và Base, mỗi nền tảng chiếm khoảng 19%. OP Stack (Optimism + Base) kiểm soát gần 48% tổng số. Điều này củng cố luận điểm rằng Coinbase đang xây dựng một "ngân hàng crypto" tích hợp dọc: họ phát hành USDC, vận hành Base, và hỗ trợ các chương trình thẻ. Trong khi đó, Gnosis gần như biến mất khỏi bản đồ – giảm từ khoảng 30% xuống còn 2%, đồng bộ với sự sụp đổ của EURe.
Nhưng có một vấn đề. RedotPay – nhà phát hành thẻ lớn nhất – không thực hiện thanh toán on-chain một cách xác định. Điều này có nghĩa là một phần đáng kể trong con số 7.59 tỷ USD có thể là dữ liệu nội bộ, chưa được xác thực. Nếu loại bỏ RedotPay, thị trường thực tế có thể chỉ dao động quanh mức 5.5-6.5 tỷ USD. Đây là điểm mù của ngành: các nhà phát hành thẻ hàng đầu thường có độ minh bạch thấp nhất.
Từ góc nhìn vĩ mô, câu chuyện ở đây rất rõ ràng. USDC đang giành chiến thắng trong cuộc đua thanh toán, không phải vì công nghệ vượt trội, mà vì tuân thủ quy định. Circle có giấy phép tại Mỹ, EU, và Anh. Các nhà phát hành thẻ ưa chuộng USDC vì lý do này – họ sợ rủi ro pháp lý từ Tether. USDT chỉ chiếm 26% thị phần thẻ, mặc dù thống trị giao dịch sàn CEX với hơn 70%. Khoảng cách này cho thấy "phần thưởng tuân thủ" đang được định giá rõ ràng.
EURe là một câu chuyện cảnh báo. Được phát hành bởi Monerium, tuân thủ MiCA, và từng chiếm 88% thị phần. Giờ chỉ còn 2%. Sự sụp đổ này không phải do lỗi kỹ thuật, mà do thiếu thanh khoản, thiếu tích hợp với các chương trình thẻ, và thiếu sự chấp nhận của người dùng. MiCA không thể cứu EURe – bởi vì tuân thủ quy định không thay thế được nhu cầu thị trường.
Điều này dẫn đến một luận điểm phản trực giác: mặc dù crypto được xây dựng trên ý tưởng phi tập trung, thị trường thẻ thanh toán crypto đang củng cố sự phụ thuộc vào Visa. Tất cả các giao dịch đều chảy qua mạng lưới Visa. Nếu Visa thay đổi chính sách, toàn bộ ngành có thể bị ảnh hưởng. Đây là một điểm yếu cấu trúc: quyền lực tập trung tại một điểm duy nhất trong hệ thống được cho là phi tập trung.
Từ kinh nghiệm phân tích của tôi từ năm 2017, khi tôi phát hiện mối tương quan giữa thanh khoản ICO và lãi suất liên ngân hàng châu Âu, tôi đã nhận ra rằng crypto không bao giờ hoạt động trong chân không. Thị trường thẻ thanh toán crypto hiện tại là một bản sao thu nhỏ của hệ thống tài chính toàn cầu: USD thống trị, euro suy yếu, và các trung gian tập trung vẫn nắm quyền kiểm soát.
Vậy câu hỏi đặt ra là: liệu thị trường này có thể tự động hóa và trở nên thực sự phi tập trung, hay nó sẽ mãi mãi là một "kênh dẫn nước" phụ thuộc vào Visa và các stablecoin tuân thủ? Dữ liệu hiện tại nghiêng về kịch bản thứ hai. Nhưng trong crypto, mọi thứ có thể thay đổi chỉ sau một đêm.