Bạn có nhớ không, trong mùa hè DeFi năm 2020, ai cũng nghĩ DeFi là tương lai của tài chính phi tập trung, nhưng hóa ra sự phi tập trung chỉ tồn tại trong tưởng tượng. Còn bây giờ, khi một tổ chức như Digital Chamber – được miêu tả như tiếng nói của ngành – đâm đơn kiện bang Illinois về thuế tài sản số, tôi lại thấy một vết nứt vĩ mô khác đang hình thành.
Vụ kiện này diễn ra vào đầu năm 2025, nhưng mục tiêu của nó là chặn một đạo luật thuế tài sản số dự kiến có hiệu lực vào năm 2027 tại Illinois. Digital Chamber, một hiệp hội vận động hành lang đại diện cho nhiều doanh nghiệp tiền mã hóa lớn, cho rằng loại thuế này vi phạm hiến pháp liên bang, cụ thể là điều khoản thương mại (Commerce Clause). Theo thông tin ban đầu, thuế này sẽ đánh vào giao dịch tài sản số, nhưng chi tiết về mức thuế và đối tượng chịu thuế vẫn chưa được công bố rộng rãi. Điều này khiến tôi nhớ lại cuộc chiến giữa New York và BitLicense – một cuộc chiến đã khiến hàng trăm công ty rời khỏi bang.
Nhưng tôi muốn nhìn xa hơn một cuộc kiện tụng đơn thuần. Như một người đã theo dõi dòng chảy thanh khoản từ Bogotá suốt 13 năm qua, tôi thấy đây là dấu hiệu đầu tiên của một xu hướng vĩ mô: sự tập trung hóa quyền lực thuế từ cấp liên bang xuống cấp tiểu bang đối với tài sản số đang buộc ngành công nghiệp phải chiến đấu trên từng chiến trường địa phương. Nếu Illinois thắng, các bang khác sẽ học theo, và chúng ta sẽ có một mạng lưới thuế chắp vá, mỗi bang một kiểu. Điều đó đặt ra câu hỏi: liệu một tài sản toàn cầu, phi biên giới như Bitcoin có thể tồn tại trong một môi trường pháp lý bị balkan hóa?
Hãy nhìn vào các con số. Trong cùng bài báo đó, một dự đoán từ thị trường dự báo Polymarket cho thấy xác suất Bitcoin đạt 160.000 USD vào cuối năm 2026 chỉ là 2,8%. Phần lớn độc giả sẽ bỏ qua con số này, coi nó như tiếng ồn. Nhưng tôi thấy một điểm mù. Sự tương phản giữa một cuộc chiến pháp lý quyết liệt nhằm bảo vệ khả năng tồn tại của ngành (thuế Illinois) và một dự báo thị trường cực kỳ bi quan về giá cả (2,8%) cho thấy một sự mất kết nối sâu sắc giữa nỗ lực cơ sở hạ tầng và kỳ vọng giá trị. Những người đang chiến đấu để giữ cho tài sản số không bị đánh thuệ chết tại Hoa Kỳ đang đầu tư thời gian và tiền bạc, nhưng thị trường đặt cược rằng giá trị của tài sản đó sẽ tăng đột biến. Nếu thuế Illinois thực sự bị chặn, liệu nó có kích hoạt một làn sóng lạc quan mới? Hay nó chỉ đơn giản là một trận chiến nhỏ trong một cuộc chiến lớn hơn?
Kinh nghiệm cá nhân của tôi với Terra Luna năm 2022 đã dạy tôi rằng các vết nứt vĩ mô luôn xuất hiện ở những nơi ít ngờ tới nhất. Hồi đó, mọi người chỉ nhìn vào lợi suất 20% của Anchor, bỏ qua sự phụ thuộc thanh khoản từ các quỹ đầu cơ. Bây giờ, mọi người chỉ nhìn vào giá Bitcoin và xác suất 2,8%, bỏ qua một cuộc chiến pháp lý đang diễn ra ở Illinois. Cuộc chiến này không phải về việc liệu cá nhân bạn có nộp thuế không, mà là về việc liệu một bang có quyền xác định giá trị và dòng chảy của tài sản số trên lãnh thổ của mình hay không. Nếu họ thắng, bức tường thành bắt đầu mọc lên.
Tôi cho rằng cái nhìn phản trực giác ở đây là: vụ kiện này không phải là tin xấu, mà là tín hiệu cho thấy ngành công nghiệp đã trưởng thành đến mức các bang phải nhắm vào nó. Khi một ngành công nghiệp bị bỏ qua, nó không bị đánh thuế. Khi nó bắt đầu bị đánh thuế, có nghĩa là nó đã trở thành một lực lượng kinh tế đáng kể. Nhưng sự trưởng thành này đi kèm với sự phân mảnh pháp lý. Liệu chúng ta, những người yêu thích sự phi tập trung, có thể chấp nhận một hệ thống thuế tập trung hóa theo từng tiểu bang không? Câu trả lời, như mọi khi, nằm ở dòng chảy thanh khoản và ở khả năng của chúng ta trong việc nhìn thấy cả khu rừng lẫn từng cái cây. DeFi Summer đã qua, nhưng câu hỏi liệu một tài sản toàn cầu có thể tồn tại trong các ranh giới địa lý vẫn chưa có lời đáp.