Hook
Tuần trước, TSMC công bố lợi nhuận quý II tăng 77,4% so với cùng kỳ, đạt mức kỷ lục. Nhưng ẩn sau con số đẹp ấy, CFO của họ thừa nhận điều mà giới phân tích đã lo ngại từ lâu: chi phí vận hành nhà máy tại Arizona (Mỹ) sẽ làm giảm biên lợi nhuận gộp từ 2 đến 4 điểm phần trăm. Theo Morningstar, chênh lệch chi phí thực tế giữa nhà máy Mỹ và nhà máy Đài Loan có thể lên tới 20–50% – một con số đáng sợ đối với bất kỳ doanh nghiệp sản xuất nào.
Context
TSMC không chỉ là nhà sản xuất chip cho Apple hay NVIDIA. Họ còn là cổng vào của ngành khai thác tiền điện tử. Hầu hết các máy đào ASIC hiệu suất cao (Antminer S21, Whatsminer M60s) đều sử dụng chip do TSMC sản xuất trên tiến trình 5nm hoặc 7nm. Khi TSMC buộc phải mở rộng sản xuất tại Mỹ dưới áp lực địa chính trị, toàn bộ chuỗi cung ứng khai thác Bitcoin sẽ bị tác động. Nhà máy đầu tiên tại Arizona đã bắt đầu sản xuất thử nghiệm 4nm từ tháng 4/2024, và dự kiến sẽ cung cấp chip cho các đối tác của TSMC trong năm 2026. Nhưng chi phí đắt đỏ đặt ra câu hỏi: ai sẽ gánh phần chênh lệch?
Core
Sự thật bất tiện về giao thức này – hay đúng hơn là về nhà cung cấp của nó – là TSMC đang trong thế “độc quyền bất đắc dĩ”. Trong mảng chip ASIC cho đào coin, không có sự thay thế thực sự. Samsung chỉ có thể sản xuất chip 8nm/7nm với hiệu suất kém hơn, còn Intel Foundry vẫn chưa có đơn hàng nào từ các hãng máy đào. Vì vậy, dù chi phí tăng, TSMC vẫn có thể chuyển phần lớn gánh nặng cho khách hàng – các nhà sản xuất máy đào như Bitmain, MicroBT, Canaan.
Hãy nhìn vào con số: biên lợi nhuận gộp quý II/2025 của TSMC là 67,7%. Nếu bị giảm 4 điểm phần trăm do nhà máy Mỹ, họ chỉ còn 63,7% – vẫn rất cao so với các nhà xưởng khác. Nhưng với các hãng máy đào, biên lợi nhuận của họ đã bị bóp chặt do giá Bitcoin đi ngang và độ khó tăng. Khi TSMC tăng giá chip (dự kiến từ 3–5% cho mỗi đơn hàng mới từ nhà máy Mỹ), Bitmain buộc phải tăng giá máy Antminer S21 Pro thêm 200–300 USD. Người khai thác – những người cuối cùng trong chuỗi – sẽ là người chịu thiệt.
Chính hợp đồng thông minh của họ không đồng ý với việc tăng chi phí cố định, nhưng thực tế là chi phí vốn cho máy đào mới đã tăng 15% so với 2 năm trước. Nếu giá Bitcoin không tăng tương ứng, thời gian hoàn vốn sẽ kéo dài từ 14 tháng lên 18–20 tháng – một con số có thể đẩy nhiều thợ đào nhỏ ra khỏi cuộc chơi.
Trước khi điều này trở nên phổ biến, hãy nhìn vào bức tranh lớn hơn: TSMC đang xây dựng nhà máy thứ hai và thứ ba tại Mỹ với tổng vốn đầu tư 200 tỷ USD. Họ không chỉ sản xuất chip 4nm mà còn lên kế hoạch cho 2nm và 1.4nm. Điều đó có nghĩa là áp lực chi phí sẽ kéo dài ít nhất 5–7 năm nữa. Những hãng máy đào nào không kịp chuyển sang chip hiệu suất cao hơn – vốn đắt hơn – sẽ mất thị phần.
Contrarian
Nhưng có một góc nhìn phản trực giác: nhà máy Mỹ có thể là cơ hội để “Mỹ hóa” chuỗi cung ứng máy đào. Nếu Mỹ ban hành các quy định yêu cầu thiết bị khai thác sử dụng trong nước phải được sản xuất tại Mỹ để đảm bảo an ninh năng lượng, thì TSMC Arizona sẽ trở thành nhà cung cấp độc quyền cho các trang trại khai thác hợp pháp ở Mỹ. Khi đó, chi phí cao không còn là vấn đề – nó trở thành “phí bảo hiểm địa chính trị” mà khách hàng sẵn sàng trả.
Giao dịch thay đổi mọi thứ: nếu một quỹ đầu tư lớn như Fidelity hoặc BlackRock – vốn đã nắm cổ phần trong các công ty khai thác đại chúng – yêu cầu các đối tác của họ chỉ dùng máy đào “Made in USA”, thì Bitmain và MicroBT sẽ phải đặt cọc trước với TSMC Arizona, chấp nhận giá cao hơn 10–15% nhưng đổi lại có đơn hàng ổn định. Đó chính là kịch bản mà giới phân tích thường bỏ qua: sự phi tập trung thực sự bảo vệ điều gì? Trong trường hợp này, nó bảo vệ dòng tiền của TSMC hơn là bảo vệ lợi nhuận của thợ đào.
Takeaway
Hãy theo dõi biên lợi nhuận gộp của TSMC trong 3 quý tới. Nếu nó giảm ít hơn 2 điểm phần trăm, có nghĩa là họ đã thành công trong việc đẩy chi phí sang khách hàng máy đào. Nếu giảm hơn 4 điểm, đó là dấu hiệu họ không thể chuyển gánh nặng, và các nhà sản xuất máy đào sẽ phải đối mặt với cuộc chiến giá cả. Dù thế nào, người khai thác cá nhân sẽ là người trả giá cao nhất. Câu hỏi đặt ra: giá Bitcoin có đủ mạnh để bù đắp chi phí sản xuất chip tăng lên không? Hay đây là bước ngoặt đưa khai thác tập trung hơn vào tay các tổ chức lớn?